Afstellen van de vering
Bij veel moderne motorfietsen is de vering op meerdere manieren instelbaar. Voor veel motorrijders vormt deze instelbaarheid zelfs een belangrijke reden om voor een bepaalde motorfiets te kiezen. Toch blijkt in de praktijk dat veel rijders niet precies weten waar de verschillende stelschroeven voor dienen of hoe ze correct gebruikt worden.
Vering vs. Demping
De termen vering en demping worden vaak door elkaar gebruikt, terwijl ze duidelijk verschillende functies hebben. Vering zorgt ervoor dat de wielen van de motorfiets optimaal contact houden met het wegdek. De veren maken het mogelijk om oneffenheden op te vangen zonder dat de motorfiets of berijder daar onnodig veel hinder van ondervinden. Vering draagt dus bij aan zowel stabiliteit als comfort.
Vering is echter vrijwel waardeloos zonder demping. Waar vering beweging mogelijk maakt, zorgt demping ervoor dat deze beweging gecontroleerd verloopt. Zonder demping, bijvoorbeeld een voorvork zonder olie, zou de motorfiets na het nemen van een drempel nog tientallen meters blijven deinen, met alle gevolgen van dien. Demping is daarom essentieel voor rijveiligheid, stabiliteit en controle.
Waarom instelbare vering op de motor
De eerste motorfietsen met instelbare vering, zoals we die tegenwoordig kennen, verschenen in de jaren ’90 en waren voornamelijk gericht op sportmotoren. Motoren uit andere segmenten werden doorgaans geleverd met een standaard fabrieksinstelling waar de rijder het mee moest doen. Deze afstelling was gebaseerd op een ‘gemiddelde’ motorrijder: een gemiddeld gewicht, een gemiddelde rijstijl en een gemiddelde lichaamsbouw. Voor veel rijders voldeed dit prima.
Tegenwoordig zijn instelbare veerelementen allang niet meer voorbehouden aan sportmotoren. Kijk bijvoorbeeld naar de BMW S1000XR: een krachtige en sportieve allroad die zowel geschikt is voor woon-werkverkeer, vakantiereizen met passagier en bagage, als voor een incidentele track Day. Elke situatie stelt andere eisen aan vering en demping.
Voor dit soort veelzijdige motorfietsen is instelbare vering daarom essentieel. Het stelt de rijder in staat de motor optimaal af te stemmen op de belasting, rijstijl en omstandigheden, met als resultaat meer comfort, stabiliteit en controle.
Wat is preload en wat is sag
De veerstijfheid van een motorveer wordt meestal uitgedrukt in kg/mm. Deze eenheid geeft aan hoeveel millimeter een veer wordt ingedrukt per kilo belasting.
Een voorbeeld: de achterveer van een Yamaha YZF-R6 heeft een veerstijfheid van 10,5 kg/mm. Dat betekent dat voor elke 10,5 kilogram belasting de veer 1 millimeter wordt samengedrukt.
Preload (voorspanning)
Preload, of voorspanning, is de basisinstelling van de veer en wordt gebruikt om de motor af te stemmen op het gewicht van de bestuurder. Een fabrieksafstelling, bijvoorbeeld die van een Yamaha YZF-R6, is vaak afgestemd op een relatief lichte rijder van ongeveer 70 kilogram. Wanneer een zwaardere rijder, bijvoorbeeld iemand van 100 kilogram, plaatsneemt op dezelfde motor, zal de vering te ver inzakken. Hierdoor verandert de geometrie van de motorfiets en vermindert de stuurprecisie.
Door preload toe te voegen, worden de veren alvast onder spanning gezet. Dat betekent dat er al een bepaalde kracht op de veer staat voordat deze begint in te veren. De veer zal pas verder inzakken wanneer deze vooraf ingestelde kracht wordt overschreden.
Sag
De hoeveelheid waarmee de motorfiets daadwerkelijk inzakt onder het gewicht van de rijder noemt men sag. De ideale sag verschilt per motorfiets, maar een veelgebruikte vuistregel is dat de sag ongeveer ¼ van de totale veerweg bedraagt.
Bij een Yamaha YZF-R6 komt dit voor de voorvork neer op ongeveer 30 mm.
Hoe stel je preload in?
Het instellen van de voorspanning kan op verschillende manieren, afhankelijk van het type vering en de constructie van de motorfiets. In de handleiding van uw motor vindt u de exacte locatie van de stelschroeven of stelringen en de aanbevolen basisinstellingen. Hiermee kunt u de vering nauwkeurig afstemmen op uw gewicht en rijstijl voor optimale controle en stabiliteit.
Wat is rebound en wat is compression
De termen rebound en compression komen uit het Engels en verwijzen respectievelijk naar uitgaande demping en ingaande demping. Beide vormen van demping bepalen hoe gecontroleerd de vering van een motorfiets beweegt en zijn van grote invloed op stabiliteit en comfort.
Compression (ingaande demping)
De ingaande demping regelt de beweging wanneer de voorvork of de monoshock inveert.
- Bij de voorvork gebeurt dit voornamelijk tijdens het remmen.
- Bij de monoshock treedt het inveren vooral op tijdens het accelereren.
Instelbare compression-demping is vooral te vinden op sportmotoren en motoren uit hogere segmenten. Met name op het circuit is deze afstelling belangrijk, omdat daar hard wordt geremd en geaccelereerd. Door de ingaande demping verder dicht te draaien, wordt het inveren van de vering langzamer en meer gecontroleerd.
Rebound (uitgaande demping)
Rebound-demping regelt de snelheid waarmee de vering terugveert nadat deze is ingedrukt.
Deze afstelling komt veel vaker voor op straatmotoren. Een goede rebound-instelling voorkomt dat de motorfiets blijft natrillen of deinen na een oneffenheid.
De uitgaande demping is bovendien gevoelig voor de temperatuur van de olie in de dempers. Tijdens het rijden warmt de olie op en wordt deze dunner, waardoor de demping afneemt. Wanneer hier geen rekening mee wordt gehouden, kan de vering tijdens langere ritten of sportief rijden merkbaar gaan deinen. Met instelbare rebound-demping kun je dit effect compenseren en zorg je voor een stabiel en constant veergedrag.
Instellen van de demping
De exacte locatie van de stelschroeven en de aanbevolen basisinstellingen vind je in de handleiding van jouw motorfiets. Deze vormen een goed startpunt voor verdere finetuning.
Praktische tip
Wanneer je zelf de vering gaat afstellen, noteer dan altijd elke wijziging die je doorvoert. Ben je niet tevreden met het resultaat, dan kun je eenvoudig terugkeren naar de vorige stand. In de handleiding staan bovendien vaak de standaard fabrieksinstellingen vermeld, zodat je altijd terug kunt naar de oorspronkelijke basisafstelling.
Daarnaast is het essentieel om de ketting regelmatig te reinigen en opnieuw te smeren. Controleer daarbij ook op overmatige rek in de schakels en op schakels die vastzitten of niet soepel meebewegen. Regelmatig onderhoud voorkomt voortijdige slijtage en zorgt voor een betrouwbare en soepele werking van de aandrijving.